Een boek komt langzamerhand tot leven

De Utrechtse domineesdochter
Berthe Hoola van Nooten
arriveert op Java

Voor Marcel van Dorst

Ooit, nu bijna tien jaar geleden, beloofde ik op deze website meer te publiceren
over de amateurbotanica Berthe Hoola van Nooten en haar Javaanse florilegium uit 1863.
Die belofte werd, beetje bij beetje, ingelost. Inmiddels zijn er (ook op andere plekken)
meerdere artikelen verschenen over allerlei details uit Berthes leven en van haar werk.
In de tussentijd kreeg het complete levensverhaal van de tekenares steeds vastere vorm.
Omdat dit project nu afgerond lijkt te gaan worden, is het wellicht interessant om daaruit
alvast een klein stukje te publiceren, een soort appetizer. Op onderstaand tijdstip in het
verhaal is Berthe in 1856 vanuit Rotterdam net aangekomen op Java, het eiland waar ze
de rest van haar leven zou doorbrengen.

[…] Berthe was zeker niet de eerste vrouw die de wijde wereld introk, op zoek naar nieuw of oud geluk. Iemand die zijn fortuin in het verre Indië wilde uitproberen moest sowieso van goede huize komen. Maar in de praktijk bleken het natuurlijk vooral mannen te zijn die zich aan gevaarlijke reizen waagden. Zij trokken erop uit, hun echtgenotes bleven thuis. Als er al vrouwen waren die het exotische avontuur zochten (en die waren er wel degelijk), dan gebeurde dat vrijwel nooit zonder masculiene begeleiding. Ook Berthe had dit al opgemerkt, eerst vanuit Noord-Amerika aan boord van de geheel ‘lady’-loze Chatsworth en later vanuit Europa op de Resident van Son, waar de kapiteinsvrouw haar enige volwassen seksegenote was. Soms leek het wel alsof vrouwen amper bestonden. Nog op het einde van de 19de eeuw kwamen er op de titelpagina’s van de meer dan 2000 boekwerken in de bibliotheek van ‘s Lands Plantentuin te Buitenzorg op Java welgeteld twee vrouwelijke auteursnamen voor, die van Hoola van Nooten en die van de Weense wereldreizigster Ida Pfeiffer née Reyer.

Perelaer, Het kamerlid Van Berkenstein in Nederlandsch-Indië [eerste deel] Batavia,
plaat [4], ‘Aanlegplaats te Batavia [de Kleine Boom]. Een stoomboot bij den wal,
in de verte [richting zuiden] ophaalbrug).’; chromolithografie (17,0 x 23,2 cm) naar
een tekening van Rappard, Leiden 1888 (bezit auteur)

De dubbele oceaantocht van Berthe was dus zeker gewaagd. Toch had ook zij voor haar persoonlijke ‘protection’ een man meegenomen, een neef van haar, de ervaren zakenreiziger Pieter Batenburg. Een wat oudere tijdgenoot, de politicus Gevers Deynoot, raadde het Europese dames in die tijd ronduit af om in hun eentje naar Indië te reizen. Dat ongevraagde advies (tegenwoordig ‘mansplaining’ genoemd) was volgens de Rotterdamse jonker vooral vanuit ‘zedelijk oogpunt’ gegeven, wie of wat hij daar verder ook mee bedoeld mocht hebben. Zulke opmerkingen worden misschien wat begrijpelijker (hoewel niet minder omineus) als men bedenkt dat er op Java rond die tijd ruim 22.000 Westerse mannen woonden tegen slechts zo’n 600 blanke vrouwen. Dat was een sekseverhouding die vroeg om creatieve oplossingen, zedelijk of niet.

[wordt vervolgd; al binnen enkele jaren zou Berthe haar indrukwekkende Javaanse
plantenboek laten publiceren; alle gebruikelijke literatuurverwijzingen zijn hierboven weggelaten]

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Een boek komt langzamerhand tot leven

  1. Gerard Heerebout zegt:

    Geachte heer Coppoolse,

    Weer leuk om te lezen en ik ga uw boek zeker kopen. Ben erg benieuwd. Ooit vroeg ik u, een beetje ingegeven door uw achternaam, of u in de toekomst wellicht een artikel zou willen schrijven voor het tijdschrift Zeeland van het Zeeuwsch Genootschap. Wellicht komt daar nu wat ruimte voor. Wat er ook van zij, ik verheug me op uw te verschijnen boek. Met vriendelijke groet

    Gerard Heerebout

  2. Sjef Schoorl zegt:

    H David — ik bestel nu alvast 1 exemplaar van het boek in wording — Gr0et, Sjef

  3. herman zegt:

    af en toe kom ik ook weer op deze site terecht en altijd is het weer leuk om de meest recente verhalen te lezen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s