Het Seksuele Systeem: Erasmus Darwin vertaalt Carolus Linnaeus

Je bent ontstaan uit een schuimende droppel van verfoeilijke wellust. (Carl von Linné: Nemesis Divina)

Erasmus Darwin (1731-1802) is lange tijd niet alleen beroemder maar ook veel beruchter geweest dan zijn kleinzoon Charles Robert.De Wit Hij had namelijk als welvarende en goed doorvoede plattelandsdokter het plan opgevat om het baanbrekende maar helaas gortdroge werk van de Zweedse plantensystematicus Carolus Linnaeus (1707-1778) voor het grote publiek om te zetten in poëzie die losjes, onbeschaamd en erotisch was. Linnaeus’ plantensysteem was gebaseerd op de veronderstelde seksuele kenmerken van planten, zoals (in eerste instantie) mannelijke en (in, vanzelfsprekend, tweede instantie) vrouwelijke voortplantingsorganen. Veel tijdgenoten en collega’s waren geschokt: niet omdat dat deze botanische systematiek onverbloemd seksistisch was, maar vanwege het feit dat die überhaupt seksueel was.Fara, Shteir Zij konden zichzelf echter troosten: Linnaeus schreef zijn werk in het Latijn, en onschuldige kinderen en ‘gevoelige’ vrouwen konden dat toch niet lezen. De ook in zijn tijd al ouderwets-christelijke Linnaeus deed dat met opzet. Hij verbood bijvoorbeeld zijn dochters om de Franse taal te leren, omdat zij daardoor toch maar van het veel noodzakelijker huishoudelijke werk afgeleid zouden worden.Fara Erasmus Darwin nam daar echter geen genoegen mee: hij bewonderde Linnaeus zeer, maar was een radicale vrijdenker en groot voorvechter van gelijke rechten voor vrouwen en mannen.Smith Hij was als trotse vader van twee buitenechtelijke (of, zoals dat zo onthullend heet, ‘natuurlijke’) dochters vastbesloten om het verondersteld zwakke geslacht op een eerlijke en volwassen manier in te lichten over de opwindende seksuele geheimen van de natuur.Browne Zijn lezers bleken geschokt, verrukt en talrijk te zijn.Uglow

Erasmus Darwin gaat in eerste instantie serieus aan de slag. Hij is in de laatste jaren van de 18de eeuw lid van de Botanical Society te Lichfield.Uglow Dit gezelschap van natuurliefhebbers was wel heel select, het bestond namelijk uit slechts twee andere leden: de dichter (later Sir) Brooke Boothby en de dominee William Jackson. Uit bewondering voor de enkele jaren daarvoor overleden Linnaeus besluiten de drie enthousiaste amateurs om één van de belangrijkste Latijnse werken van de Zweedse meester op een wetenschappelijke manier te vertalen naar het Engels. Het gaat om het botanische gedeelte (Systema vegetabilium) van Linnaeus’ baanbrekende Systema Naturae. De eerste druk van laatstgenoemd werk verscheen in Leiden 1735, maar Darwin baseert zijn vertaling op de 13de en laatste editie (Göttingen/Gotha, 1774) die was bezorgd door de Duitse Linnaeus-leerling van Schots-Zweedse afkomst Johann Andreas Murray.Soulsby 573 De 11 platen zijn afkomstig uit Linnaeus’ Philosophia Botanica (1751). Stafleu De tekst werd aangevuld met Supplementum Plantarum (1782) van Carl Linnaeus junior, die tegen de zin van veel collega’s zijn vader was opgevolgd als professor in de botanie aan de universiteit van Uppsala. De revolutionair Benjamin Franklin (een van Darwins meest briljante vrienden) bezat een uniek exemplaar van deze laatste editie, met handingekleurde gravures.Soulsby 573 Alhoewel de eerste Linneaanse flora van Engeland al in 1754 in Zweden verscheen (Flora Anglica, geschreven door Linnaeus maar als dissertatie gepubliceerd door zijn leerling Isaac Olaf Grufberg Stearn) is de vertaling van Darwin uit 1783 heel belangrijk. Hierin worden namelijk minstens 50 Engelse plantennamen die nu nog steeds gangbaar zijn voor het eerst gebruikt.Smith Tientallen wetenschappers en vrienden worden door de enthousiaste Darwin aangeschreven en verzocht om botanische informatie te geven.Uglow Zijn belangrijkste informanten zijn Samuel Johnson (van Encyclopaedia Brittannica-faam, geboren in Lichfield) en Joseph Banks, de voorzitter van de Royal Society, die tien jaar eerder de belangrijkste medereiziger was geweest op de eerste wereldreis van James Cook.Carter Sir Joseph stelt zijn rijke herbarium en enorme botanische bibliotheek aan het Londense Soho Square ter beschikking aan Darwin, die uit dankbaarheid zijn (anoniem verschenen) vertaling aan hem opdraagt.Uglow De 897 bladzijden van A System of Vegetables bevatten maar liefst 1444 nieuwe Engelse (en Schotse) plantennamen. Van de uitgave bestaat een exemplaar in vier delen met op de titelpagina het jaartal 1782, maar dat is waarschijnlijk een zogenaamde proefdruk en dus uniek.Soulsby 580 De eerste echte editie verschijnt in twee (door de koper zelf in te binden) delen in 1783.Soulsby 580a Erasmus Darwin houdt zich in de jaren daarna steeds enthousiaster bezig met het verspreiden van Linnaeus’ botanische gedachtegoed en seksuele systematiek..King-Hele

Hij begint steeds uitgebreidere, vrijmoediger en weelderiger geschreven poëemen te publiceren, zoals The Loves of Plants (1789), The Botanic Garden (1791), Zoönomia (1794), Phytologia (1800) en The Temple of Nature (1803), alle met opvallend sterke seksuele en evolutionaire tendensen.Ritterbush Het grote publiek smult ervan. Erasmus Darwin blijkt voor de duivel niet bang en gaat een gevaarlijk stapje verder. Hij is er ook van overtuigd dat de aarde niet slechts enkele duizenden jaren oud is (zoals de bijbel ons verzekert) en zelfs niet miljoenen, maar misschien wel honderden miljoenen. Deze onverschrokken nieuwsgierigheid naar de geheimen van de natuur geeft Erasmus door aan zijn even goed doorvoede (tegenwoordig zou men zeggen morbide obese) zoon Robert Darwin (1766-1848), wiens zoon Charles Darwin op zijn beurt in 1859 alle voorgangers sinds Aristoteles zal overvleugelen met het belangrijkste natuurhistorische boek dat ooit is verschenen: On the Origin of Species. Hierin poogt Charles op een moderne en materialistische (lees: niet-religieuze) manier het geheim der geheimen te verklaren, namelijk de oorsprong der soorten. Voor het eerst wordt een alomvattende wetenschappelijke verklaring gegeven voor de stortvloed aan losse biologische feiten die sinds de Oudheid waren verzameld. En alhoewel Charles Darwin pas langzamerhand de revolutionaire speculaties van Erasmus serieus zal nemen, moet hij in zijn autobiografie bekennen dat hij nooit zijn eigen evolutionaire ideeën in alle gemoedsrust had kunnen uitwerken, als hij niet van huis uit met de onbevangen vrijzinnigheid van zijn levenslustige grootvader vertrouwd was geweest.Barber, Darwin, Eiseley

Alle botanische afbeeldingen in dit artikel betreffen Linnaea borealis, de ‘Linnaeus van het Noorden’, oftewel het Linnaeusklokje. Johan Gronovius, de Nederlandse vriend en beschermheer van Linnaeus, heeft deze naam geklonken. Linnaeus beschouwde dit als een grote eer: hij vond zichzelf net zo bescheiden en onbeduidend (sic) als dit laaggroeiende plantje.Blunt De altijd met planten experimenterende Linnaeus probeerde hiervan thee te zetten, maar volgens zijn zoon Carl was deze niet te drinken.Fara
Met dank aan Alessandro Di Meo, Marcel van Dorst en Bernadette Weusten
literatuur
♣ BARBER, Lynn: The Heyday of Natural History. 1820-1870. Garden City, New York: Doubleday, 1980.
♣ BLUNT, Wilfrid: The Complete Naturalist. A Life of Linnaeus [1971]. London: Francis Lincoln, 2001 (intr. William S. Stearn).
♣ BROWNE, Janet: Charles Darwin. Voyaging. Volume I of a Biography. New York: Alfred A. Knopf, 1995.
♣ CARTER, Harold B.: Sir Joseph Banks 1743-1820. London: British Museum (Natural History), 1988.
♣ DARWIN, Charles: The Life of Erasmus Darwin. First unabridged edition. Edited by Desmond King-Hele. Cambridge: University Press, 2003.
♣ EISELEY, Loren: Darwin’s Century. Evolution and the Men Who Discovered It. Garden City, New York: Doubleday Anchor Books, 1958.
♣ FARA, Patricia: Sex, Botany & Empire. The Story of Carl Linnaeus and Joseph Banks. New York: Columbia University Press, 2003.
♣ FRÄNGSMYR, Tore (ed.): Linnaeus. The Man and His Work. Berkeley & Los Angeles: University of California Press 1983.
♣ GEORGE, Sam: ”Not strictly Proper for a Female Pen’: Eighteenth-Century Poetry and the Sexuality of Botany’ [proof], in: Comparative Critical Studies 2,2, pp. 67-91 (BCLA 2005).
♣ KING-HELE, Desmond: Erasmus Darwin 1731-1802. London: Macmillan & Co LTD, 1963.
♣ KOERNER, Lisbet: Linnaeus. Nature and Nation. Cambridge, Massachusetts, and London, England: Harvard University Press, 1999.
♣ LINNÉ, Carl von: Nemesis Divina. Bezorgd en vertaald door Trudi de Vlaming-van Santen en Michael John Petry, inleiding J.M.M. de Valk. Kampen: Kok Agora, 1996.
♣ LINN[A]EUS [senior & junior]: A System of Vegetables According to their Classes Orders Genera Species [etc., 2 delen, vertaald door Erasmus Darwin]. Lichfield: John Jackson for Leigh and Sotheby, London, Covent Garden, 1783.
♣ NELSON, E.C. & D.M. Porter (eds): Darwin in the Archives. Edinburgh: The Society for the History of Natural History, 2009.
♣ RITTERBUSH, Philip C.: Overtures to Biology. The Speculations of Eighteenth-Century Naturalists. New Haven & London: Yale University Press, 1964.
♣ SEWARD, Anne: Memoirs of the Life of Dr Darwin: Chiefly During his Residence at Lichfield, With Anecdotes of His Friends and Criticisms on His Writings by Anna Seward. London: J. Johnson, 1804.
♣ SMITH, C.U.M. and Robert ARNOTT (ed.): The Genius of Erasmus Darwin. Aldershot: Ashgate, 2005.
♣ SOUSLBY, B.H.: A Catalogue of the Works of Linnaeus [etc], second edition. London: The Trustees of the British Museum, 1933.
♣ SHTEIR, Ann. B.: Cultivating Women, Cultivating Science. Flora’s Daughters and Botany in England 1760 to 1860. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1996.
♣ STAFLEU, Frans A.: Linnaeus and the Linnaeans. The Spreading of Their Ideas in Systematic Botany, 1735-1789. Utrecht: Oosthoek’s Uitgeversmaatschappij N.V., 1971.
♣ STEARN, William T. (ed.): John Ray Synopsis Methodica Stirpium Brittanicum Editio Tertia 1724 / Carl Linnaeus Flora Anglica 1754 & 1759. London: The Ray Society, 1973.
♣ UGLOW, Jenny: The Lunar Men. Five Friends Whose Curiosity Changed the World. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2002.
♣ WIT, H.C.D. de: Ontwikkelingsgeschiedenis van de biologie. Deel 2B. Wageningen: Pudoc, 1989.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Het Seksuele Systeem: Erasmus Darwin vertaalt Carolus Linnaeus

  1. Bauke Jan Douma zegt:

    Op een aap

    Een vroegrijp aapje te Wolfheze
    dat erg veel boeken had gelezen
    hing welgemoed aan een liaan
    en bovendien nog Darwin aan
    die meesterwerken had geschapen
    door af te stammen van de apen.

    (Kees Stip)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s