Het Seksuele Systeem: Erasmus Darwin vertaalt Carolus Linnaeus

Je bent ontstaan uit een schuimende droppel van verfoeilijke wellust. (Carl von Linné: Nemesis Divina)

Erasmus Darwin (1731-1802) is lange tijd niet alleen veel beroemder maar ook veel beruchter geweest dan zijn kleinzoon Charles Robert.De Wit Naast zijn drukke baan als plattelandsdokter publiceerde de welvarende en goed doorvoede Erasmus vertalingen van enkele werken van de Zweedse plantensystematicus Carolus Linnaeus (1707-’78). Dat was niet zonder risico’s, want diens teksten waren niet alleen vaak seksueel van aard maar soms zelfs ronduit erotisch. Linnaeus’ plantensysteem was namelijk gebaseerd op de veronderstelde seksuele kenmerken van planten, zoals (in eerste instantie) mannelijke en (in tweede instantie) vrouwelijke voortplantingsorganen. Veel tijdgenoten en collega’s waren geschokt: niet omdat dat deze botanische systematiek zo seksistisch was, maar vanwege het feit dat die überhaupt seksueel was.Fara, Shteir Tot dan toe hadden bezorgde mannen zichzelf nog kunnen troosten: omdat Linnaeus zijn werk in het Latijn schreef, konden in elk geval ‘onschuldige’ kinderen en ‘overgevoelige’ vrouwen het toch niet lezen. Linnaeus deed dat met opzet. De ook in zijn tijd al als ouderwets-christelijk beschouwde systematicus verbood bijvoorbeeld zijn dochters om de Franse taal te leren, omdat zij daardoor toch maar van het veel noodzakelijker huishoudelijke werk afgeleid zouden worden.Fara Erasmus nam daar echter geen genoegen mee: hij bewonderde Linnaeus zeer, maar was een radicale vrijdenker en groot voorvechter van gelijke rechten voor vrouwen en mannen.Smith Hij was als trotse vader van twee buitenechtelijke (of, zoals dat zo onthullend heet, ‘natuurlijke’) dochters vastbesloten om het verondersteld zwakke geslacht op een eerlijke en volwassen manier in te lichten over de opwindende seksuele geheimen van de natuur.Browne Zijn lezers bleken geschokt, verrukt en talrijk te zijn.Uglow

Erasmus Darwin ging in eerste instantie serieus aan de slag. Hij was in de laatste jaren van de achttiende eeuw lid van de Botanical Society te Lichfield.Uglow Dit gezelschap van natuurliefhebbers was wel uiterst select, het bestond uit slechts twee andere leden: de dichter (later Sir) Brooke Boothby en de dominee William Jackson. Uit bewondering voor de enkele jaren daarvoor overleden Linnaeus besloten de drie enthousiaste amateurs om één van de belangrijkste Latijnse werken van de Zweedse meester te vertalen naar het Engels. Het ging om het botanische gedeelte (Systema vegetabilium) van Linnaeus’ baanbrekende Systema Naturae. De eerste druk van laatstgenoemd werk was al in 1735 in Leiden verschenen, maar Darwin baseerde zijn vertaling op de dertiende en laatste editie (Göttingen/Gotha, 1774) die was bezorgd door de Duitse Linnaeus-leerling van Schots-Zweedse afkomst Johann Andreas Murray.Soulsby 573 De elf platen zijn afkomstig uit Linnaeus’ Philosophia Botanica (1751). Stafleu De tekst werd aangevuld met Supplementum Plantarum (1782) van Carl Linnaeus junior, die overigens tegen de zin van veel collega’s zijn vader was opgevolgd als professor in de botanie aan de universiteit van Uppsala. De revolutionair Benjamin Franklin (een van Darwins meest briljante vrienden) schijnt een uniek exemplaar van deze laatste editie bezeten te hebben, met handingekleurde gravures.Soulsby 573 Alhoewel de eerste Linneaanse flora van Engeland al in 1754 in Zweden was verschenen (Flora Anglica, geschreven door Linnaeus maar als dissertatie gepubliceerd door zijn leerling Isaac Olaf Grufberg Stearn) is de vertaling van Darwin uit 1783 heel belangrijk. Hierin worden namelijk minstens vijftig Engelse plantennamen die nu nog steeds gangbaar zijn voor het eerst gebruikt.Smith Tientallen wetenschappers en vrienden werden door de enthousiaste Darwin aangeschreven en verzocht om botanische informatie te geven.Uglow Zijn belangrijkste informanten waren Samuel Johnson (van Encyclopaedia Brittannica-faam, geboren in Lichfield) en Joseph Banks, de voorzitter van de Royal Society, die tien jaar eerder de belangrijkste medereiziger was geweest op de eerste wereldreis van James Cook.Carter Sir Joseph stelde zijn rijke herbarium en enorme botanische bibliotheek aan het Londense Soho Square ter beschikking aan Darwin, die uit dankbaarheid zijn (anoniem verschenen) vertaling aan hem opdroeg.Uglow De 897 bladzijden van A System of Vegetables bevatten bijna anderhalfduizend nieuwe Engelse (en Schotse) plantennamen. Van de uitgave bestaat een bijzonder exemplaar in vier delen met op de titelpagina het jaartal 1782, maar dat is waarschijnlijk een zogenaamde proefdruk en dus uniek.Soulsby 580 De eerste echte editie verscheen in twee (door de koper zelf in te binden) delen in 1783.Soulsby 580a Erasmus Darwin hield zich in de jaren daarna steeds enthousiaster bezig met het verspreiden van Linnaeus’ botanische gedachtegoed en seksuele systematiek..King-Hele

Hij begon almaar uitgebreidere, vrijmoediger en weelderiger geschreven poëemen te publiceren, zoals The Loves of Plants (1789), The Botanic Garden (1791), Zoönomia (1794), Phytologia (1800) en The Temple of Nature (1803), alle met opvallend sterke seksuele en evolutionaire tendensen.Ritterbush Het grote publiek smulde ervan. Erasmus Darwin bleek voor den duvel niet bang en ging een gevaarlijk stapje verder. Hij raakte er ook van overtuigd dat de aarde niet slechts enkele duizenden jaren oud was (zoals de bijbel ons nog altijd verzekert) en zelfs niet miljoenen, maar misschien wel tientallen, honderden miljoenen. Deze onverschrokken nieuwsgierigheid naar de geheimen van de natuur gaf Erasmus door aan zijn even doorvoede (tegenwoordig zou men zeggen morbide obese) zoon Robert Darwin (1766-1848), wiens zoon Charles Robert op zijn beurt in 1859 alle voorgangers sinds Aristoteles zou overvleugelen met het belangrijkste natuurhistorische boek dat ooit is verschenen: On the Origin of Species. Hierin poogde Charles op een moderne en materialistische (lees: niet-religieuze) manier het geheim der geheimen te verklaren, namelijk de oorsprong der soorten. Voor het eerst werd een alomvattende wetenschappelijke verklaring gegeven voor de stortvloed aan losse biologische feiten die sinds de Oudheid waren verzameld. En alhoewel Charles Darwin pas langzamerhand de revolutionaire speculaties van Erasmus serieus zou nemen, moest hij in zijn autobiografie bekennen dat hij nooit zijn eigen evolutionaire ideeën in alle gemoedsrust had kunnen uitwerken, als hij niet van huis uit met de onbevangen vrijzinnigheid van zijn levenslustige grootvader vertrouwd was geweest.Barber, Darwin, Eiseley

Alle botanische afbeeldingen in dit artikel betreffen Linnaea borealis, de ‘Linnaeus van het Noorden’, oftewel het Linnaeusklokje. Johan Gronovius, de Nederlandse vriend en beschermheer van Linnaeus, heeft deze naam geklonken. Linnaeus beschouwde dit als een grote eer: hij vond zichzelf net zo bescheiden en onbeduidend (sic) als dit laaggroeiende plantje.Blunt De altijd met planten experimenterende Linnaeus probeerde hiervan thee te zetten, maar volgens zijn zoon Carl was deze niet te drinken.Fara
Met dank aan Alessandro Di Meo, Marcel van Dorst en Bernadette Weusten
literatuur
♣ BARBER, Lynn: The Heyday of Natural History. 1820-1870. Garden City, New York: Doubleday, 1980.
♣ BLUNT, Wilfrid: The Complete Naturalist. A Life of Linnaeus [1971]. London: Francis Lincoln, 2001 (intr. William S. Stearn).
♣ BROWNE, Janet: Charles Darwin. Voyaging. Volume I of a Biography. New York: Alfred A. Knopf, 1995.
♣ CARTER, Harold B.: Sir Joseph Banks 1743-1820. London: British Museum (Natural History), 1988.
♣ DARWIN, Charles: The Life of Erasmus Darwin. First unabridged edition. Edited by Desmond King-Hele. Cambridge: University Press, 2003.
♣ EISELEY, Loren: Darwin’s Century. Evolution and the Men Who Discovered It. Garden City, New York: Doubleday Anchor Books, 1958.
♣ FARA, Patricia: Sex, Botany & Empire. The Story of Carl Linnaeus and Joseph Banks. New York: Columbia University Press, 2003.
♣ FRÄNGSMYR, Tore (ed.): Linnaeus. The Man and His Work. Berkeley & Los Angeles: University of California Press 1983.
♣ GEORGE, Sam: ”Not strictly Proper for a Female Pen’: Eighteenth-Century Poetry and the Sexuality of Botany’ [proof], in: Comparative Critical Studies 2,2, pp. 67-91 (BCLA 2005).
♣ KING-HELE, Desmond: Erasmus Darwin 1731-1802. London: Macmillan & Co LTD, 1963.
♣ KOERNER, Lisbet: Linnaeus. Nature and Nation. Cambridge, Massachusetts, and London, England: Harvard University Press, 1999.
♣ LINNÉ, Carl von: Nemesis Divina. Bezorgd en vertaald door Trudi de Vlaming-van Santen en Michael John Petry, inleiding J.M.M. de Valk. Kampen: Kok Agora, 1996.
♣ LINN[A]EUS [senior & junior]: A System of Vegetables According to their Classes Orders Genera Species [etc., 2 delen, vertaald door Erasmus Darwin]. Lichfield: John Jackson for Leigh and Sotheby, London, Covent Garden, 1783.
♣ NELSON, E.C. & D.M. Porter (eds): Darwin in the Archives. Edinburgh: The Society for the History of Natural History, 2009.
♣ RITTERBUSH, Philip C.: Overtures to Biology. The Speculations of Eighteenth-Century Naturalists. New Haven & London: Yale University Press, 1964.
♣ SEWARD, Anne: Memoirs of the Life of Dr Darwin: Chiefly During his Residence at Lichfield, With Anecdotes of His Friends and Criticisms on His Writings by Anna Seward. London: J. Johnson, 1804.
♣ SMITH, C.U.M. and Robert ARNOTT (ed.): The Genius of Erasmus Darwin. Aldershot: Ashgate, 2005.
♣ SOUSLBY, B.H.: A Catalogue of the Works of Linnaeus [etc], second edition. London: The Trustees of the British Museum, 1933.
♣ SHTEIR, Ann. B.: Cultivating Women, Cultivating Science. Flora’s Daughters and Botany in England 1760 to 1860. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1996.
♣ STAFLEU, Frans A.: Linnaeus and the Linnaeans. The Spreading of Their Ideas in Systematic Botany, 1735-1789. Utrecht: Oosthoek’s Uitgeversmaatschappij N.V., 1971.
♣ STEARN, William T. (ed.): John Ray Synopsis Methodica Stirpium Brittanicum Editio Tertia 1724 / Carl Linnaeus Flora Anglica 1754 & 1759. London: The Ray Society, 1973.
♣ UGLOW, Jenny: The Lunar Men. Five Friends Whose Curiosity Changed the World. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2002.
♣ WIT, H.C.D. de: Ontwikkelingsgeschiedenis van de biologie. Deel 2B. Wageningen: Pudoc, 1989.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Het Seksuele Systeem: Erasmus Darwin vertaalt Carolus Linnaeus

  1. Bauke Jan Douma zegt:

    Op een aap

    Een vroegrijp aapje te Wolfheze
    dat erg veel boeken had gelezen
    hing welgemoed aan een liaan
    en bovendien nog Darwin aan
    die meesterwerken had geschapen
    door af te stammen van de apen.

    (Kees Stip)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s